شعرهای معاصر مادرانه که قلب‌ها را به لرزه درآوردند؛ رازِ محبوبیت بی‌نظیر آنها چیست؟
احمدرضا بهرام‌پور در یادداشتی ویژه به روز مادر، بهترین شعرهای معاصر درباره مادر را بررسی کرد؛ آثاری که حس و حال تازه‌ای به جایگاه مادر بخشیده‌اند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی نمابان و به نقل از خبرگزاری تسنیم، احمدرضا بهرام‌پور عمران، پژوهشگر ادبی، در یادداشتی به مناسبت میلاد مبارک حضرت زهرا(س) و گرامیداشت روز مادر، نگاهی انداخته است به برترین شعرهایی که در دوره معاصر در وصف مادر سروده شده است. این یادداشت را می‌توانید در ادامه بخوانید:
گرچه در آثارِ قدما (ازجمله نظامی و عطار و سعدی و مولوی) نیز به جایگاهِ مادر توجه یا اشاراتی شده اما مادرانه‌های به‌یادماندنی و متعدّد در شعرِ سدهٔ بیستم سروده شده است. و جالب آن‌که اگر استثناها (به‌ویژه «ای وای مادرمِ» شهریار) را کنار بگذاریم، غالبِ این نمونه‌ها در قالب‌های دیروزی و سنتی سروده شده است.
از میانِ شاعرانِ سدهٔ چهاردهم بیش‌ترین مادرانه‌های درخشان را ایرج میرزا سروده. البته از شهریار و بهار و یحیی دولت‌آبادی و (سرگُرد) نگارنده نیز نمونه‌های زیبا در اختیارِ ما است. در شعرِ اخوانِ ثالث و فروغ و مشیری نیز نمونه‌هایی در ستایش از مادر و توجه به دغدغه‌ها و دل‌نگرانی‌های مادرانه می‌توان یافت. نیما نیز چندین مادرانه سروده که به‌سبب تأخیر در انتشار کم‌تر به آنها توجه شده است؛ از آن جمله است قطعاتِ «مادر» و «مادر و وطن» در مجموعهٔ تازه‌منتشر شدهٔ «صدسالِ دگر». نکتهٔ دیگر آن‌که به‌سببِ بیداریِ حسّ وطن‌دوستی ایرانیان در یکی‌دو سدهٔ اخیر، توجه توأمان به مفاهیمِ «مادر» و «وطن» و هم‌انگاریِ این دو مفهوم در ترکیبِ «مامِ وطن» مضمونی مکرّر در شعرِ امروز است. شاعران حتی گاه قطعاتی با عنوانِ «مامِ وطن» نیز سروده‌اند (ازجمله: ادیبِ پیشاوری، ایرج‌میرزا، بهار، پورداوود و نیما).
همان‌گونه که آمد در عرصهٔ شعرِ مادر ایرج میرزا سرآمدِ دیگران است. او جز قطعه مشهورِ «داد معشوقه به عاشق پیغام» چندین قطعهٔ دیگر نیز درباره مادر سروده: «مهرِ مادر» (دو قطعه با این عنوان)، «مادر» (دو قطعه با این عنوان). دو قطعهٔ اخیر («مادر») نیز از زیباترین مادرانه‌های شعرِ فارسی است:
_ گویند مرا چو زاد مادر
پستان به دهن‌گرفتن آموخت
_ پسر رو قدرِ مادر دان که دائم
کشد رنجِ پسر بیچاره مادر
ایرج میرزا گرچه در قیاس با بهار و عارف، کم‌تر به وطن‌دوستی مشهور است اما در کلیاتش نشانه‌هایی از این گرایش دیده می‌شود. تعابیری هم‌چون «حبّ وطن» (دیوان، به‌اهتمامِ استاد محمدجعفرِ محجوب، نشرِ اندیشه، چ چهارم، 2536، ص107)، «مامِ وطن» (174)، «وطن‌پرست» (183)، «نوجوانانِ وطن» (183) و «وطن‌پرست‌نماها» از حسّاسیّتِ او به ایران حکایت دارد. او جایی نیز سروده: «وطنِ ما به‌جای مادرِ ماست» (194)؛ که درحقیقت شکلِ گسترش یافته ترکیبِ «مامِ وطن» است. قطعهٔ «سازشِ روس و انگلیس» (علیهِ منافعِ ایران) نیز از همین دغدغه حکایت‌دارد (192).
سخن از مادر که به‌میان می‌آید خواه‌ناخواه ذهنِ شاعر و زبانِ شعر به‌سوی عواطفِ رقت‌انگیز و تمهیداتِ رمانتیک سوق می‌یابد.
یکی از تمهیداتِ تأثیرگذار در مادرانه‌های امروز، پایان‌بندی‌های غیرمنتظره و غافل‌گیرکننده است. و نمونه برجسته در این عرصه بی‌گمان «قلبِ مادرِ» ایرج‌میرزا و «ای وای مادرمِ» شهریار است. از آنجا که این دو قطعه مشهور خاص و عام است در ادامه به قطعه‌ای کم‌تر شنیده شده اشاره خواهد شد.
شعر سروده یحیی دولت‌آبادی است. او که مردی فرهنگ‌پرور و از نخستین مروّجین مدرسه‌سازی و تعلیم و تربیت به‌سبکِ جدید بوده، قطعه‌ای سروده با عنوانِ «مهرِ مادر» (1343 ه.ق): پسرِ بی‌پدری! برای به‌دست‌آوردنِ داراییِ مادر (که از قضا برای روزِ دامادی‌ِ خودِ پسر اندوخته شده)، گلوی مادر را می‌فشرد و پیکرِ نیمه‌جانش را در چاهی رهامی‌کند:
از تهِ چاه به گوشش آمد
نالهٔ زارِ حزینی ناگاه:
آخرین گفته مادر این بود:
آه فرزند نیفتی در چاه!
(اردیبهشت و اشعارِ چاپ‌نشده، چاپخانه مسعودِ سعد، 1354، صص 11_110).
انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری تسنیم
